Uitgelicht onderzoek

Getuigen van geweld. Nederland en de Eerste Wereldoorlog 1914-1919 was een onderzoek naar de collectieve ‘receptie’ van het militaire en revolutionaire geweld van de jaren 1914-1919 vergeleken met de reacties in twee van de belangrijkste oorlogvoerende staten, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland.

Mobilisatie. Vereeniging Volksweerbaarheid, ca. 1915 (IISG)

Onderzoekers: dr. Conny Kristel, Daan de Leeuw
Looptijd: 2008-2014
Publicatie: De oorlog van anderen. Nederlanders en oorlogsgeweld 1914-1918 (De bezige Bij, 2016).

Meer informatie:

De Eerste Wereldoorlog is in Nederland lange tijd beschouwd als irrelevant voor onze moderne geschiedenis; het was een oorlog van anderen. Nederland had immers militair niet deelgenomen aan de oorlog. Deze studie van NIOD-historicus Conny Kristel leert echter dat de invloed op het leven in Nederland groter was dan we doorgaans denken.

De oorlog van anderen laat zien dat Nederlanders destijds langs allerlei wegen de verschrikkingen van de oorlog wel degelijk hebben kunnen meebeleven – via kranten en tijdschriften, maar ook door theater en film. De nieuwe wapens boezemden ontzag en angst in en noopten tot nadenken over de rol van het neutrale Nederland. Was het land een wereldvreemd eiland in Europa? Waren de reacties in Nederland anders dan die van de bevolking van Duitsland en Groot-Brittannië? Of raakten Nederlanders ook in de ban van de oorlogscultuur die Europa in haar greep hield? 

De studie beschrijft hoe Nederlanders – terwijl Britten en Duitsers in de loopgraven vochten voor hun land en hun leven – de oorlog begrepen en hoe zij houvast zochten in een snel veranderende wereld.

Oorlogsgeweld toen en nu

Terwijl dit onderzoek vorderde, veranderde de wereld ingrijpend. Vanuit het perspectief van de eerste grote wereldoorlog volgde Conny Kristel het wereldnieuws, over revoluties, oorlog, terrorisme en vluchtelingen. Het onderzoek leverde een verrassende kijk op de actualiteit op, over de oorlog van anderen, en over de rol van Nederland in de wereld. Het doet ons de vraag stellen hoe wij  ons tegenwoordig verhouden tot de hedendaagse oorlog van anderen. Of is het ook onze oorlog nu wij meevechten in Syrië en ons binnenlands – voorlopig alleen civiel – voorbereiden op oorlogsdaden binnen de grenzen van ons land.

Over de auteur

Conny Kristel (1955) is historica en als senior-onderzoeker verbonden aan het NIOD. Eerder verscheen haar proefschrift Geschiedschrijving als opdracht. Abel Herzberg, Jacques Presser en Loe de Jong over de Jodenvervolging en publiceerde ze veel artikelen over de geschiedenis en de nasleep van de Jodenvervolging. Daarnaast redigeerde zij twee bundels over de terugkeer en opvang van oorlogsslachtoffers na de Tweede Wereldoorlog.