Uitgelicht onderzoek

‘De Jood’, sinds het vroege Christendom gebrandmerkt als ‘de Ander’, vormt de belichaming van het conflict. ‘De Jood’, in al zijn stereotiepe gedaantes, dient vaak  als een kader (frame) van waaruit men dreigende ontwikkelingen en veranderingen in de samenleving kan duiden. De complexe werkelijkheid wordt op die manier met behulp van antisemitische redeneringen gesimplificeerd en verklaard: het is allemaal (of grotendeels) de schuld van ‘de Joden’, van ‘de zionisten’, van ‘Israël’. Het onderzoek De dynamiek van hedendaags antisemitisme in een wereldwijde context. ‘De Jood’ als framing model in Nederland, Marokko, Polen en Turkije richt zich op de dynamiek van het hedendaagse antisemitisme in een wereldwijde context en neemt als uitgangspunt de Nederlandse maatschappij na 1945.

Voorbeeld van hedendaags antisemitisme

Projectleider: Prof. dr. Evelien Gans
Onderzoekers: dr. Remco Ensel, dr. Iwona Gusc, dr. Annemarike Stremmelaar
Looptijd: 2010-2014
Publicaties: Haatspraak. Antisemitisme - een 21e-eeuwse geschiedenis (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2014), www.antisemitisme.nu, Histories of Antisemitism and ‘the Jew’ in Postwar Dutch Society (Amsterdam: Amsterdam University Press)
Samenwerkingsverband: Anne Frank Stichting
Websitehttp://www.niod.knaw.nl/nl/dutch-antisemitism

Meer informatie:

Het NWO-project De dynamiek van hedendaags antisemitisme in een wereldwijde context neemt als uitgangspunt Nederland na 1945. Vier onderzoekers richten zich respectievelijk op het ‘Nederlandse Nederland’, de Marokkaanse, Poolse en Turkse bevolkingsgroepen. Zij verrichten ieder hun eigen (deel)onderzoek. Tegelijkertijd zijn er verschillende verbindende elementen.

Onderzocht en geanalyseerd worden allereerst antisemitische incidenten en tendensen variërend van het eerste naoorlogse openlijk antisemitisme, het met hakenkruisen bekladden van Joodse begraafplaatsen begin jaren zestig van de twintigste eeuw tot de controversiële uitspraken over Joden door filmmaker/columnist Theo van Gogh, het voetballen met 4 mei kransen door Marokkaans-Nederlandse jongens en de verkoop van de (Iraanse) soapserie Zahra’s blue eyes in Turkse moskeeën.

Van belang is bovendien de chemie tussen verschillende categorieën stereotypen en beelden over Joden. De vraag is hoe ‘traditionele’ stereotypen zich vermengen met nieuw ontstane vooroordelen na de Shoah en met (voor)oordelen binnen de Marokkaanse, Poolse en Turkse gemeenschappen. Ook zal in kaart worden gebracht welke wisselwerking er bestaat tussen ervaringen, beelden en stereotypen met betrekking tot Joden tussen de moederlanden Marokko, Polen en Turkije en de gemeenschappen in Nederland.

Veel aandacht zal uitgaan naar de bestudering van de complexe verhouding - de ‘fatale driehoek' - tussen antisemitisme, antizionisme en kritiek op Israël. Wanneer gaan kritiek en woede na Israëls invasie in Gaza over in demonisering van de Joodse staat? Daarnaast zal onderzocht worden in hoeverre Joodse instellingen en individuele Joden het antisemitisme instrumentaliseren: ook zij zijn ‘actieve spelers in het veld’.

Tot slot: in het huidige tijdperk is internet cruciaal geworden in het doorgeven, uitwisselen en genereren van gedachtegoed, beeldcultuur en stereotypen. Dat geldt zeer zeker ook wanneer het gaat om antisemitisme en beelden over Joden. Bestudering van websites, blogs en forums zal dan ook een onmisbaar bestanddeel van het onderzoek vormen.

Dit project maakt onderdeel uit van het NWO-onderzoeksprogramma Conflict en veiligheid.