Lopend onderzoek

Een onderzoeksprogramma dat zich richt op de ervaringen, verwachtingen en handelen van het (Nederlandse) verzet tijdens de bezetting en te verbinden met de ervaringen en vraagstukken van nu.

Vervaardiging van springstoffen

Projectleider: Prof. dr. Ismee Tames
Betrokken onderzoeker o.a.: Prof. dr. Marjan Schwegman, dr. Hinke Piersma, dr. Bas von Benda-Beckmann, drs. Jeroen Kemperman, Milan van Lange MA, Koen Kluessien MA, Lauren Heida
Beoogde publicaties o.a.: websites, blogs, tentoonstellingen,  presentaties, lezingen, monografieën, artikelen
Samenwerkingsverband: Amsterdams 4 en 5 mei comité, Stichting Oranjehotel, Nationaal Archief, Vfonds, Nationale Politie

Meer informatie: 

In de geschiedschrijving over ‘het verzet’ is het impliciete uitgangspunt dat het leven van iemand ‘in verzet’ in alles het tegendeel was van het leven van iemand die dat niet was. Alleen al het gebruik van de termen ‘illegaal’, ‘ondergronds’ of ‘clandestien’ duidt daarop. Ook de term ‘verzet’ suggereert zo’n tegenstelling, omdat ‘verzet’ tegenover ‘aanpassing’ of ‘collaboratie’ wordt geplaatst, waarbij ‘verzet’ bovendien automatisch ‘goed’ is en dus niet ‘fout’ kan en mag zijn. Het onderzoeksprogramma Heel gewoon of juist bijzonder? onderwerpt dit soort tegenstellingen aan een nader onderzoek door in de huid van de tijdgenoten te kruipen.

In 1940 wist niemand hoe de oorlog zou aflopen. Het handelen en denken werden bepaald door eerdere ervaringen, verwachtingen, sociale netwerken, religieuze of politieke overtuigingen. Wat later ‘het verzet’ zou gaan heten, moest nog ontstaan. Door met de tijdgenoten mee te kijken kunnen we bekende thema’s, zoals het geweldgebruik van verzetsstrijders, met nieuwe ogen bekijken.

Het NIOD-verzetsprogramma wil hiermee het bestaande beeld veranderen, want voor de huidige generaties vormt het nu gangbare beeld van ‘het verzet’ tijdens de Duitse bezetting een obstakel om kennis over het verzet te verbinden met de ervaringen en vraagstukken van nu. In dat beeld wordt het bijzondere karakter van ‘het verzet’ sterk aangezet, waardoor verzetspraktijken niet alleen haaks lijken te staan op andere praktijken in oorlogstijd, maar ook mijlenver af komen te staan van het heden.

Door de hedendaagse invalshoek zal dit onderzoek zich niet voltrekken in een maatschappelijk vacuüm, maar in levendige interactie tussen wetenschappers en geïnteresseerde burgers en organisaties.

Het onderzoeksprogramma bestaat uit verschillende modules. Afhankelijk van het vinden van middelen en geschikte partners zowel in Nederland als internationaal zullen er modules aan het bestaande overzicht worden toegevoegd.

De volgende modules zijn inmiddels gestart:

  • Gevangen als gevolg van verzet: Het Oranjehotel. Een casestudy over één van de bekendste gevangenissen in Nederland tijdens de bezetting.
  • Oorlog in de collegebanken: het studentenverzet tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Nederlandse universiteiten. Het doel van dit project is onderzoek te verrichten naar Nederlandse universiteiten onder Duitse bezetting.
  • Grenzen aan het dienstbevel. Het verzet van de Nederlandse politie in de Tweede Wereldoorlog. Onderzoek naar onder welke omstandigheden en op welk moment individuele politiemensen meenden dat verzet noodzakelijk was.
  • War and Emotions: Mining expressions of emotionality in Dutch political and public language related to World War II (1945-1989). Dit onderzoek is gericht op het onderzoeken van emotionele uitingen in politieke en publieke debatten over de Tweede Wereldoorlog.
  • A Transnational Approach to resistance in Europe 1936-1948. Een Europees samenwerkingsverband dat onderzoek doet naar transnationaal verzet.
  • Huizen van Verzet. Op 4 en 5 mei openen tientallen Amsterdamse huizen hun deuren voor kleinschalige bijeenkomsten met overlevenden en wetenschappers. De uiteenlopende verhalen die schuilen in de Huizen van Verzet vertellen de (persoonlijke) geschiedenis van verzetsstrijders. Voor meer informatie: Huizen van Verzet
  • Werkgroep Verzet. In de werkgroep Verzet komen onderzoekers van het NIOD, universiteiten en andere instituten en onafhankelijk wetenschappers vijfmaal per jaar samen om (lopend) onderzoek waarin verzet een belangrijke rol speelt te presenteren en nieuw onderzoek te stimuleren.
  • Holocaust Memorial Day: Verzet! - Ieder jaar staat Holocaust Memorial Day in het teken van een thema. Voor Holocaust Memorial Day 2016 is dat: Verzet!
  • Crowdsourcingproject: Verzetskranten -  In samenwerking met de Koninklijke Bibliotheek en het Meertens Instituut was het NIOD op zoek naar vrijwilligers die bereid waren via een speciale website artikelen uit verzetsbladen over te typen. De overgetypte teksten zijn uiteindelijk in Delpher geïmporteerd, zodat de kranten in de toekomst beter gevonden worden.Voor meer informatie: Verzetskranten