Uitgelicht onderzoek

In dit project zijn de vier kampen -  Buchenwald, Dachau, Natzweiler en Ravensbrück - naast elkaar tegen het licht gehouden. Hierdoor zijn de verschillen en overeenkomsten zichtbaar geworden in de wijze waarop men omging met elkaar en andere ex-gevangenen en hoe zij de overledenen herdenken.

Dwangarbeiders bij het Franse concentratiekamp Natzweiler

Onderzoeker: dr. Jolande Withuis
Looptijd: 2003-2005
Publicatie: Na het kamp. Vriendschap en politieke strijd (Amsterdam; de Bezige Bij 2005). 

Meer informatie:

De vier kampen die in dit boek het meest gedetailleerd aan bod komen – Buchenwald, Dachau, Natzweiler en Ravensbrück – heeft dr. Withuis gekozen vanwege hun onderscheidende positie in enkele belangrijke aspecten van de naoorlogse geschiedenis. Aan de hand van deze vier voorbeelden probeert zij een beeld te schetsen van alle concentratiekampen. Ravensbrück onderscheidt zich bijvoorbeeld als enige vrouwenkamp. En Natzweiler was hét Nachtund Nebel-kamp. Dat betekent dat het bijna als een vernietigingskamp wordt geclassificeerd, omdat daar de zwaarst-gestraften, de terdoodveroordeelden, ‘in nacht en nevel’ verdwenen.

Het is onmogelijk om de naoorlogse geschiedenis van alle kampen in één boek te beschrijven. Buiten de opzet van dit boek vallen bijvoorbeeld de Indische kampen, aangezien de internering daar andersoortig was. Bij de terugkeer van gevangenen speelden verder andere problemen mee, zoals dekolonisatie, migratie en verlies van status en bezit. Wat de Europese kampen betreft is de focus van dit onderzoek meer gericht op de concentratiekampen dan op de vernietigingskampen, en dus meer op het voormalig verzet dan op de joodse overlevenden.

Die keuze is niet vooraf gemaakt – integendeel – maar is een resultaat van het onderzoek: met uitzondering van het Auschwitzcomité bestaan er volgens dr. Withuis geen amicales van overlevenden van de vernietiging. De thuiskomst van joden was nu eenmaal onvergelijkbaar anders dan die van het voormalig verzet, alleen al omdat verzetsmensen in het algemeen terugkeerden naar bekenden: familie en vrienden, kennissen en buren. De manier waarop de joden omgingen met hun verdriet, herinneringen, elkaar en de samenleving, verdient een boek op zichzelf.